DASK ve Deprem Sigortası: Kentsel Dönüşümde Sigortanın Önemi

Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla dünyanın en aktif deprem kuşaklarından birinin üzerinde yer almaktadır. Bu gerçeklik, özellikle büyük şehirlerdeki mevcut yapı stoğunun önemli bir kısmının depreme dayanıklı olmaması nedeniyle, büyük can ve mal kayıpları riski taşımaktadır. Bu riskin bertaraf edilmesi ve şehirlerimizin daha güvenli, dirençli hale getirilmesi amacıyla başlatılan kentsel dönüşüm çalışmaları, ülkenin en öncelikli gündem maddelerinden biridir. Kentsel dönüşüm süreci, sadece yıkım ve yeniden yapım faaliyetlerinden ibaret olmayıp, aynı zamanda finansal güvencelerin sağlanmasını da zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda, Doğal Afet Sigortaları Kurumu tarafından sunulan DASK ve genel deprem sigortaları, hem mal sahipleri hem de ülke ekonomisi için hayati bir önem taşımaktadır. Sigorta, olası bir deprem felaketinin ardından yaşanacak finansal yükü hafifleterek, yeniden inşa ve toparlanma süreçlerine önemli katkılar sunmaktadır. Bu rehber, DASK ve diğer deprem sigortalarının kentsel dönüşümdeki yerini, yasal dayanaklarını ve sağladığı faydaları detaylı bir şekilde ele almaktadır.

DASK Nedir ve Neden Zorunludur?

DASK, yani Doğal Afet Sigortaları Kurumu, 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi sonrasında, deprem kaynaklı maddi hasarları güvence altına almak amacıyla 2000 yılında kurulmuş bir kamu tüzel kişiliğidir. Amacı, olası bir deprem felaketinin ardından konutlarda meydana gelen maddi zararları karşılayarak, vatandaşların yaşam kalitesini sürdürmesine yardımcı olmaktır. DASK, zorunlu bir sigorta türüdür ve 587 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında tüm mesken niteliğindeki binalar için yaptırılması mecburidir. Bu zorunluluk, tapu işlemleri, elektrik ve su abonelikleri gibi temel hizmetlerin alınabilmesi için de bir ön şart olarak karşımıza çıkmaktadır. Kurumun birincil hedefi, depremin neden olduğu yangın, infilak, tsunami ve yer kayması gibi olaylar sonucu sigortalı binalarda doğrudan meydana gelen maddi zararları, sigorta bedeli dahilinde karşılamaktır.

DASK'ın zorunlu kılınmasının temel nedeni, deprem riskinin ülke genelinde yaygın olması ve bu riskin finansal yükünün tekil mal sahiplerinin omuzlarından alınarak geniş bir havuza yayılmasıdır. Böylece, düşük primlerle büyük risklerin güvence altına alınması sağlanmaktadır. Sigorta primleri, binanın yaşına, yapım tarzına, metrekaresine ve bulunduğu risk grubuna göre belirlenmektedir. Bu sistem, deprem sonrası maddi kayıpları minimize ederek devletin üzerindeki yükü hafifletmekte ve afetzedelerin hızla normal yaşama dönmesine olanak tanımaktadır. Sigorta poliçesi, her yıl yenilenmesi gereken bir güvence olup, poliçenin yenilenmemesi durumunda teminat geçerliliğini yitirmektedir. Bu nedenle, mal sahiplerinin DASK poliçelerinin güncelliğini düzenli olarak takip etmeleri büyük önem arz etmektedir.

Kentsel Dönüşüm Sürecinde DASK'ın Rolü

Kentsel dönüşüm projeleri, genellikle mevcut yapı stoğunun riskli yapi olarak tespit edilmesiyle başlar. Riskli yapi tespiti yapılmış ve yıkım kararı alınmış binalarda dahi, yıkım gerçekleşene kadar DASK poliçesinin geçerliliğini koruması gerekmektedir. Çünkü yıkım öncesinde de bir deprem meydana gelme riski bulunmaktadır. Bu durumda, sigortalı bina hasar görürse, DASK zararı karşılamakla yükümlüdür. Ancak, yıkım kararı alınmış bir binanın sigorta bedeli, genellikle binanın yeniden yapım maliyetinden ziyade, mevcut durumdaki değerine göre belirlenir. Bu, mal sahiplerinin yıkım süreci öncesinde karşılaşabileceği beklenmedik maddi kayıplara karşı bir güvence sağlamaktadır.

Kentsel dönüşüm kapsamında yeni inşa edilecek binalar için de DASK zorunluluğu devam etmektedir. İnşaat tamamlandıktan sonra iskan ruhsatı alınmasıyla birlikte, yeni yapının Zorunlu Deprem Sigortası yaptırılması gerekmektedir. Bu, yeni yapıların da gelecekteki olası depremlere karşı sigortalı olmasını garanti altına almaktadır. Ayrıca, kentsel dönüşüm kredisi kullanılarak yapılan binalarda, kredi veren bankalar genellikle DASK poliçesini kredi şartı olarak talep etmektedirler. Bu durum, hem bankaların kendi risklerini azaltması hem de mal sahiplerinin finansal güvencesini sağlaması açısından önemlidir. Dolayısıyla, kentsel dönüşüm süreci boyunca, eski yapının yıkımından yeni yapının inşasına kadar DASK, kesintisiz bir finansal koruma katmanı sunmaktadır.

Deprem Sigortasının Kapsamı ve Avantajları

Zorunlu Deprem Sigortası (DASK), deprem ve deprem kaynaklı yangın, infilak, tsunami ve yer kayması gibi olayların doğrudan neden olduğu maddi zararları, sigorta bedeline kadar karşılar. Ancak, DASK'ın belirli teminat limitleri bulunmaktadır ve bu limitler her yıl güncellenmektedir. 2024 yılı itibarıyla azami teminat limiti 1.272.000 TL olarak belirlenmiştir. Bu limit, konutun yeniden inşa maliyetini esas alır ve eşyaları kapsamaz. Ayrıca, kar kaybı, kira mahrumiyeti, iş durması, enkaz kaldırma masrafları gibi dolaylı zararlar da DASK kapsamında değildir.

Bu noktada, isteğe bağlı olarak yaptırılan konut sigortaları devreye girmektedir. Konut sigortaları, genellikle deprem teminatını ek bir teminat olarak sunar ve DASK'ın karşılamadığı zararları teminat altına alabilir. Bir konut sigortası poliçesi, DASK'ın azami teminat limitini aşan kısım için ek güvence sağlayabilir. Ayrıca, eşya zararları, kira kaybı, enkaz kaldırma masrafları, alternatif ikamet masrafları gibi DASK'ın kapsam dışı bıraktığı pek çok riski de içerebilir. Bu nedenle, mal sahiplerinin sadece zorunlu olan DASK ile yetinmeyip, kapsamlı bir güvence için özel sigorta şirketlerinden ek deprem teminatlı konut sigortası yaptırmaları önerilmektedir. Bu şekilde, olası bir deprem felaketinde hem binanın hem de içindeki eşyaların ve diğer dolaylı zararların büyük ölçüde güvence altına alınması mümkün olmaktadır. Bu ek sigortalar, kentsel dönüşüm sürecinde de, yeni yapılan binalar için kapsamlı bir koruma sağlayarak, mal sahiplerinin finansal huzurunu artırır.

6306 Sayılı Kanun ve Sigorta İlişkisi

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, Türkiye'deki kentsel dönüşüm projelerinin yasal çerçevesini oluşturan temel mevzuattır. Bu kanun, özellikle riskli yapiların tespiti, yıkımı ve yeniden inşası süreçlerini düzenlemektedir. Kanunun 2. maddesi (ç) bendinde, “Riskli alan: Zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma nedeniyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan, Bakanlık veya İdare tarafından Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının görüşü de alınarak belirlenen ve Bakanlar Kurulunca kararlaştırılan alanı ifade eder.” tanımı yer almaktadır. Bu kanun, riskli yapi olarak belirlenen binaların maliklerine, binalarını yıktırarak yenileme veya güçlendirme yükümlülüğü getirmektedir. Bu süreçte sigorta, yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesinde kritik bir rol oynamaktadır.

Kanun kapsamında, riskli yapi olarak tespit edilen binaların malikleri, DASK poliçesini yenilemek veya yaptırmakla yükümlüdür. Ayrıca, kanun kapsamında sağlanan devlet desteklerinden (kira yardımı, kentsel dönüşüm kredisi vb.) faydalanabilmek için de DASK poliçesinin bulunması şart koşulmaktadır. Örneğin, kira yardımı alacak hak sahiplerinden, kira yardımı süresince zorunlu deprem sigortası poliçelerini ibraz etmeleri istenmektedir. Bu durum, 6306 sayılı Kanun'un amacına uygun olarak, afet riskini azaltırken aynı zamanda vatandaşların finansal güvencelerini de sağlamayı hedeflediğini göstermektedir. Kanun, kentsel dönüşüm sürecinde sigortanın sadece bir zorunluluk olmanın ötesinde, sürecin ayrılmaz bir parçası olduğunu ve devlet desteklerinin de bu güvenceye bağlı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bu yasal çerçeve, sigortanın deprem riskine karşı bireysel ve toplumsal direnci artırmadaki önemini pekiştirmektedir.

Kentsel Dönüşümde Sigorta Yükümlülükleri ve Süreçleri

Kentsel dönüşüm sürecine giren bir binanın malikleri için sigorta yükümlülükleri, sürecin farklı aşamalarında ortaya çıkmaktadır. İlk olarak, bir binanın riskli yapi olarak tespit edilmesiyle birlikte, maliklerin mevcut DASK poliçelerinin geçerliliğini kontrol etmeleri ve süresi dolmuşsa yenilemeleri gerekmektedir. Riskli yapi tespiti yapıldıktan sonra, binanın tahliye edilerek yıkımına başlanana kadar geçen sürede dahi DASK poliçesinin bulunması yasal bir zorunluluktur. Bu, yıkım öncesi olası bir depremde meydana gelebilecek hasarların karşılanması için kritik önem taşır.

Yeni yapılan binalar için ise, inşaat tamamlanıp iskan ruhsatı alındıktan sonra en geç 30 gün içinde DASK poliçesinin yaptırılması gerekmektedir. Bu, yeni yapıların da gelecekteki deprem risklerine karşı güvence altına alınmasını sağlar. Ayrıca, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen yarısı bizden gibi kampanyalar veya kentsel dönüşüm kredisi kullanılması durumunda, ilgili kurumlar veya bankalar DASK poliçesini zorunlu tutmaktadır. Bu, devletin ve finans kuruluşlarının, kentsel dönüşüm sürecinde sigortayı temel bir güvenlik mekanizması olarak gördüğünün bir göstergesidir. Maliklerin, bu süreçlerde sigorta yükümlülüklerini aksatmadan yerine getirmeleri, hem yasalara uyum hem de kendi finansal güvenlikleri açısından büyük önem taşımaktadır.

• Riskli Yapı Tespiti Sonrası: Mevcut DASK poliçesinin geçerliliğinin kontrol edilmesi ve süresi dolmuşsa yenilenmesi.

İlgili: Kentsel Dönüşüm  |  Ücretsiz Başvuru