Eskişehir Kurtuluş Mahallesi'nde İkinci Yıkım: Riskli Yapı Stoğu Alarm Veriyor

Eskişehir'de kentsel dönüşüm ve riskli yapı gündemi, son dönemde yaşanan dramatik olaylarla yeniden gündemin üst sıralarına oturdu. Kurtuluş Mahallesi'nde bir binanın kendiliğinden çökmesinin ardından, yanındaki riskli yapı olarak tespit edilen bina da güvenlik gerekçesiyle kontrollü bir şekilde yıkıldı. Yaşanan olay, eski yapı stokuyla mücadele eden Anadolu kentlerinde dönüşümün ertelenmemesi gerektiğini bir kez daha gösterdi.

Çöküşün ardından ikinci yıkım

Kurtuluş Mahallesi'nde yaşanan bina çöküşünün ardından bölgeye gelen teknik ekipler, aynı hat üzerinde yer alan diğer yapıları da incelemeye aldı. Yapılan hasar tespit çalışmaları sonucunda, çöken binanın hemen bitişiğindeki yapının da ciddi yapısal sorunlar taşıdığı belirlendi. Duvar çatlakları, taşıyıcı kolonlardaki deformasyonlar ve temel zemininde yaşanan oturmalar, binanın acil yıkım statüsüne alınmasına neden oldu.

Yıkım öncesinde mahalle sakinleri geçici olarak tahliye edildi; cadde ve kaldırımlar araç ve yaya trafiğine kapatıldı. Çevrede bulunan esnafın işyerleri koruma altına alındı. Hafriyat araçları ve iş makinaları eşliğinde gerçekleştirilen yıkım, yaklaşık birkaç saat sürdü ve herhangi bir olumsuzluk yaşanmadan tamamlandı.

Riskli yapı tespiti nasıl yapılıyor?

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında, mal sahiplerinin başvurusuyla ya da resmi kurumların re'sen incelemesiyle binaların riskli yapı olarak tespit edilmesi mümkün. Süreç özetle şu şekilde işliyor:

• Başvuru: Hak sahibi ya da temsilcisi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış kuruluşlara başvuruda bulunuyor.
• Teknik inceleme: Lisanslı kuruluş; taşıyıcı sistemde karot alma, röleve çıkartma ve statik hesap işlemlerini uygulayarak rapor hazırlıyor.
• Tebliğ ve itiraz: Raporla birlikte mal sahiplerine tebligat yapılıyor; itiraz süresi 15 gün olarak belirleniyor.
• Yıkım kararı: İtiraz olmaz ya da reddedilirse bina için yıkım süreci başlatılıyor.

Anadolu kentlerinde dönüşüm neden ivedi?

Sadece İstanbul gibi büyük metropollerde değil, Eskişehir, Kütahya, Manisa, Gaziantep gibi Anadolu kentlerinde de yapı stoku önemli ölçüde yaşlanmış durumda. Özellikle 1970-2000 yılları arasında inşa edilen, yönetmelik öncesi dönemde yapılmış çok sayıda bina; taşıyıcı sistem yetersizliği, beton kalitesi sorunları ve zemin etütlerinin eksikliği nedeniyle risk taşıyor. Kurtuluş Mahallesi'nde yaşanan çöküş, bu gerçeğin en çarpıcı göstergelerinden biri oldu.

Olası depremlerde can kaybını azaltmak

Türkiye'nin aktif deprem kuşağında yer aldığı biliniyor. 2023 Kahramanmaraş depremleri, riskli yapı stoğunun neden olabileceği sonuçları bir kez daha acı şekilde hatırlattı. Uzmanlar, şehirlerimizdeki binaların depreme dayanıklı hâle getirilmesi için;

• Riskli yapıların hızla tespit edilmesini,
• Hak sahiplerinin finansal olarak desteklenmesini,
• Kira ve taşınma yardımlarının düzenli ödenmesini,
• Yeni projelerde güncel deprem yönetmeliğinin sıkı biçimde uygulanmasını öneriyor.

Hak sahipleri için finansman imkânları

Kentsel dönüşüm sürecine dahil olan mal sahiplerine çeşitli finansman olanakları sunuluyor. Bunlar arasında düşük faizli kentsel dönüşüm kredileri, kira yardımı, taşınma desteği ve yüklenici firmalarla yapılan kat karşılığı anlaşmalar bulunuyor. Son dönemde açıklanan "yarısı bizden" kampanyası ve 3 milyon TL'ye kadar kentsel dönüşüm kredileri, sürecin mali yükünü hafifletmeye yönelik önemli adımlar olarak değerlendiriliyor.

Sonuç: erteleme lüksü yok

Eskişehir Kurtuluş Mahallesi'ndeki çöküşün ardından yaşanan ikinci yıkım, riskli yapıların zamanında tespit edilip dönüştürülmesinin neden bir lüks değil, zorunluluk olduğunu gösteriyor. Mahalle sakinleri, belediye ve merkezi yönetim arasında kurulacak etkin iletişim; binaların deprem öncesinde güvenli hâle getirilmesi için belirleyici olacak. Benzer vakaların yaşanmaması için hem hak sahiplerinin hem de yerel yönetimlerin ertelemeden harekete geçmesi kritik önem taşıyor.

İlgili: Kentsel Dönüşüm  |  Ücretsiz Başvuru