Adapazarı Merkezinde 89 Bin Metrekarelik Yıkım Süreci

Sakarya'nın merkez ilçesi Adapazarı'nda uzun süredir gündemde olan yenileme çalışmalarında yeni bir aşamaya geçiliyor. Kent merkezinde yürütülen kentsel dönüşüm programı kapsamında yaklaşık 89 bin metrekarelik yapı alanının yıkılacağı bildirildi. Söz konusu alanda bulunan yapıların tasfiye edilmesinin ardından bölgede yeni bir yerleşim düzeninin oluşturulması öngörülüyor.

Kent Merkezinde 89 Bin Metrekarelik Alan

Adapazarı'nda belirlenen dönüşüm alanı, kentin en yoğun yapılaşmış bölgelerinden birini kapsıyor. Yaklaşık 89 bin metrekarelik yapı alanının yıkım kapsamına alınması, projenin tek tek binaları değil, çok sayıda parseli ve bina grubunu ilgilendiren bütüncül bir planlama çalışması olduğunu gösteriyor. Bu ölçekteki uygulamalarda yalnızca konut stoku değil; yol, otopark, yeşil alan ve sosyal donatı gibi kamusal kullanım alanları da yeniden kurgulanıyor.

Büyük ölçekli dönüşüm alanlarında yıkım, sürecin sonu değil görünür hale geldiği andır. Yıkım kararının uygulanabilmesi için öncesinde riskli yapı tespitlerinin tamamlanması, maliklerle anlaşma görüşmelerinin yürütülmesi, tahliye takviminin belirlenmesi ve altyapı planlamasının hazırlanması gerekir. Bu nedenle sahada görünen iş makineleri, aslında aylar süren idari ve teknik bir hazırlığın çıktısıdır.

Sürecin Yasal Çerçevesi: 6306 Sayılı Kanun

Türkiye'de dönüşüm uygulamalarının temel dayanağı, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'dur. Kanun, can ve mal güvenliği açısından risk taşıyan yapıların tespit edilmesini, tahliye edilmesini ve yerlerine dayanıklı yapıların inşa edilmesini düzenler. Uygulama üç ana başlık üzerinden yürür: riskli yapı, riskli alan ve rezerv yapı alanı.

Riskli yapı, tek bir binanın teknik raporla risk taşıdığının belirlenmesi anlamına gelir. Riskli alan ise zemin özellikleri veya yapı stokunun genel durumu nedeniyle bir bölgenin bütün olarak dönüşüme konu edilmesidir. Rezerv yapı alanı ise dönüşüm sürecinde hak sahiplerinin yerleştirilebileceği yeni yerleşim alanlarını tanımlar. Adapazarı ölçeğinde görülen geniş alanlı uygulamalarda genellikle alan bazlı yaklaşım öne çıkar.

Riskli Yapı Tespiti Nasıl Yapılıyor?

Riskli yapı tespiti, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış kuruluşlarca yürütülür. Malik veya maliklerden herhangi biri, tapu ve kimlik belgesiyle başvurarak binası için tespit talep edebilir. Tespit sırasında binadan karot numunesi alınır, taşıyıcı sistem incelenir ve yapının deprem performansı ilgili yönetmeliklere göre değerlendirilir.

Rapor sonucunda bina riskli çıkarsa durum tapu kütüğüne şerh edilir ve maliklere tebligat yapılır. Maliklerin, tebligat tarihinden itibaren yasal süre içinde rapora itiraz etme hakkı bulunur. İtirazlar, üniversite öğretim üyelerinden oluşan teknik heyetler tarafından değerlendirilir. İtiraz süreci tamamlandığında ve risk kesinleştiğinde yapının tahliyesi ve yıkımı gündeme gelir.

Maliklerin Hakları ve Anlaşma Süreci

Dönüşüm sürecinde en çok merak edilen konu, mülkiyet haklarının nasıl korunduğudur. Mevzuat, maliklerin kendi aralarında anlaşarak karar almasını esas alır. Anlaşma sağlanamayan durumlarda ise kanunda öngörülen hisse çoğunluğu kuralları devreye girer. Süreçte maliklerin dikkat etmesi gereken başlıca hususlar şunlardır:

• Tespit raporunun ve tebligatın usulüne uygun şekilde alınıp incelenmesi
• Arsa payı ve bağımsız bölüm değerlerinin bağımsız bir değerleme ile teyit edilmesi
• Yapılacak sözleşmede teslim süresi, gecikme cezası ve teminat maddelerinin açıkça yer alması
• Yeni yapıdaki bağımsız bölümün konumunun ve büyüklüğünün yazılı olarak belirlenmesi
• Ortak alanlar ve sosyal donatılara ilişkin taahhütlerin sözleşmeye eklenmesi

Bu başlıkların sözleşme aşamasında netleştirilmesi, ilerleyen dönemde ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önüne geçilmesi bakımından belirleyici olur.

Kira Yardımı ve Geçici Barınma

Riskli yapı kapsamında binası tahliye edilen hak sahipleri, mevzuatta belirlenen şartları taşımaları hâlinde kira yardımı başvurusunda bulunabilir. Kira yardımı, yapının bulunduğu ile göre belirlenen tutarlar üzerinden ve belirli bir süreyle ödenir. Başvurular genellikle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlükleri aracılığıyla alınır.

Kira yardımı dışında, dönüşüm kapsamındaki yapılar için faiz destekli kredi imkânları da bulunuyor. Hak sahiplerinin bu desteklerden yararlanabilmesi için tahliye tarihinden itibaren öngörülen sürelere ve belge şartlarına dikkat etmesi gerekiyor. Aynı yapı için hem kira yardımından hem de kredi desteğinden aynı anda yararlanma koşulları mevzuatta ayrıca düzenlenmiş durumda.

Adapazarı'nda Zemin ve Depremsellik Boyutu

Adapazarı, 1999 Marmara Depremi'nde ağır hasar gören yerleşimlerin başında geliyor. Kent merkezinin önemli bölümünün alüvyon zemin üzerinde kurulu olması, deprem dalgalarının büyümesine ve zemin sıvılaşması riskinin artmasına yol açabiliyor. Bu nedenle bölgede yürütülen çalışmalarda yalnızca yapı kalitesi değil, zemin etüdü ve temel sistemi tercihleri de belirleyici bir başlık olarak öne çıkıyor.

Kamu kurumlarının açıklamalarında, dönüşümün amacının yapı stokunu güncel deprem yönetmeliklerine uygun hâle getirmek ve yoğunluğu planlı biçimde yeniden düzenlemek olduğu ifade ediliyor. Geniş alanlı uygulamalarda altyapının, ulaşım bağlantılarının ve açık alanların birlikte ele alınması, dönüşümün yalnızca bina yenileme değil kent planlaması boyutunu da içerdiğini gösteriyor.

Adapazarı merkezinde başlayacak yıkım çalışmalarının önümüzdeki dönemde etaplar hâlinde ilerlemesi bekleniyor. Alanda taşınmazı bulunan maliklerin, tebligatları takip etmesi, sözleşme metinlerini ayrıntılı biçimde incelemesi ve destek başvurularını süresi içinde yapması önem taşıyor. Süreçle ilgili adım adım bilgi için tüm rehberler sayfamızı inceleyebilirsiniz. Kentsel dönüşüm sürecinizi başlatmak için kentsel dönüşüm başvuru formu'nu doldurabilirsiniz.