İzmir'de Depreme Karşı İlk Adım: Öncelikli Kentsel Dönüşüm Modeli Gündemde

İzmir, son yıllarda yaşadığı deprem deneyimleri ve riskli yapı stoku nedeniyle Türkiye'nin en kırılgan büyükşehirlerinden biri olarak gergin gündemini koruyor. Uzmanlar ve sivil toplum temsilcileri, depreme karşı şehrin en somut sigortasının hızlandırılmış bir kentsel dönüşüm programı olduğunu vurguluyor. Öneri net: “Önce can güvenliği, sonra estetik” ilkesiyle hareket eden bir öncelikli dönüşüm modeli.

Şehrin Yapı Stoku Yılları Geçtikçe Riskini Büyütüyor

İzmir'in pek çok ilçesinde 1999 öncesi yönetmeliklerle üretilmiş çok katlı binalar bulunuyor. Bayraklı, Bornova, Karşıyaka, Karabağlar ve Konağın yoğun yerleşim alanlarında yüksek riskli yapı oranları dikkat çekiyor. Şehrin altında bulunan aktif fay hatları ve zemin yapısı, riski katmerlendiren bir diğer faktör olarak masada. Uzmanlara göre sahaya inilmediği ve veriye dayalı bir yıkım – yenileme planlaması yapılmadığı müddetçe tek tek bina bazında yürütülen dönüşüm süreçleri şehrin riskini hızla düşürmekte yetersiz kalıyor.

Öncelikli Dönüşüm Bölgeleri Nasıl Belirlenmeli?

Şehir plancılarının altını çizdiği yaklaşım, mahalle bazında “deprem risk haritası” ile “yapı yaş-tipoloji haritasının” üst üste konulması ve böylece aşağıdaki kriterlere göre öncelik sıralaması çıkarılması:

• Zemin sınıfı ZD-ZE olan ve sıvılaşma riski taşıyan parseller
• 1999 öncesi yapılmış, Yüksek Yapı Yönetmeliği'ne uygun olmayan binalar
• Yoğun yapılaşmış, dar sokaklı ve toplanma alanı yetersiz mahalleler
• Hastane, okul, itfaiye gibi kritik tesislere yakın yerleşimler
• Sahip karışıklığı ve hisseli tapu sayısı düşük olan, hızlı mütabakat sağlanabilecek alanlar

Bu kriterlere göre oluşturulacak bir “Öncelikli Dönüşüm Listesi” sayesinde kaynakların en yoğun riskin olduğu adalara yöneltilmesi mümkün olabilecek.

Hak Sahipleriyle Sağlıklı Bir Diçindeki Anahtar: Şeffaflık

Kentsel dönüşüm süreçlerinin tıkanmasının en önemli sebeplerinden biri, hak sahipleriyle kurulan iletişimin yetersiz olması. İzmir'de yaşanan bazı örnekler, sağlıklı mütabakat olmadan başlatılan projelerin uzun süre atıl kaldığını gösteriyor. Bu nedenle hak sahipleri ile aşağıdaki başlıklarda şeffaflık sağlanması öneriliyor:

• Değerleme raporlarının bağımsız eksperlerce hazırlanması
• Yeni binadaki daire paylaşımının mühendislik hesabıyla belgelenmesi
• Kira yardımları ve geçici konaklama imkanlarının yazılı güvence altına alınması
• Teşvik kredilerinin (“Yarısı Bizden” kampanyası dahil) sade dilde anlatılması

Finansman: Yarısı Bizden ve Kentsel Dönüşüm Kredisi

Hak sahiplerinin en çok merak ettiği başlıklardan biri finansman. Devletin uygulamaya koyduğu “Yarısı Bizden” kampanyası ve uzun vadeli kentsel dönüşüm kredisi ile metrekare başına sağlanan destek miktarı, yenileme sürecini bireysel borca çevrilmesini önemli ölçüde hafifletiyor. Uzmanlara göre İzmir'de mahalle ölçeğinde toplu dönüşüme geçildiğinde:

• Birim maliyetler azalıyor
• Müteahhit cazibesi artıyor
• Hak sahibi payı daha yüksek tutulabiliyor
• Altyapı, otopark ve yeşil alan düzenlemesi yapılabiliyor

Bu nedenle parsel parsel dönüşüm yerine ada veya mahalle bazında projelendirmeye geçilmesi öneriliyor.

Sosyal Donatı ve Toplanma Alanları Ihmal Edilemez

Kentsel dönüşüm sadece bina yenilemekten ibaret değil. Yeni planların; toplanma alanları, geniş kaldırımlar, parklar, okul-anaokulu, sağlık ocağı ve afet sonrası ulaşılabilirlik kriterlerine uygun hazırlanması büyük önem taşıyor. İzmir'in deneyimi gösteriyor ki, sadece konut üretiminin merkezde olduğu projeler uzun vadede mahallenin sosyal dokusunu zedeliyor.

Sonuç: Karar Verme Zamanı

İzmir, depremin olduğu değil ne zaman olduğu konuşulan illerin başında geliyor. Bu şartlarda kentsel dönüşüm, artık bir tercih değil zorunluluk olarak önümüzde duruyor. Öncelikli bölgelerin bilime dayalı belirlenmesi, hak sahibi ile şeffaf mütabakat ve toplu dönüşüme uygun finansman modelleri bir araya geldiğinde, şehrin risk profilinin hızla aşağı çekilmesi mümkün. Aksi takdirde tek tek bina bazında yapılan dönüşüm çalışmaları, riskin azalmasından çok onun yerini değiştirmesi anlamına geliyor. İzmir için güvenlik ve yaşanabilirlik bir bütün olarak ele alınmalı.

İlgili: Kentsel Dönüşüm  |  İzmir Kentsel Dönüşüm  |  Ücretsiz Başvuru