Kentsel dönüşümde süreci uzatan sorunlara karşı uzmanlardan çözüm önerileri - Anadolu Ajansı

Türkiye'nin deprem kuşağında yer alması ve hızlı şehirleşme süreçleri, mevcut yapı stokunun yenilenmesi ihtiyacını her geçen gün daha da öncelikli hale getirmektedir. Bu hayati sürecin adı olan kentsel dönüşüm, ne yazık ki uygulamada pek çok engelle karşılaşmakta ve beklenen hızda ilerleyememektedir. Anadolu Ajansı tarafından derlenen uzman görüşleri, bu yavaşlamaya neden olan temel sorunları tespit ederek, sürecin hızlandırılmasına yönelik kapsamlı çözüm önerileri sunmaktadır. Uzmanlar, hukuki, finansal, bürokratik ve sosyal boyutlarda yaşanan zorlukların üstesinden gelmek için entegre ve katılımcı bir yaklaşımın elzem olduğunu vurgulamaktadır.

Kentsel Dönüşümün Temel Gerekliliği ve Mevcut Durum

Türkiye, özellikle 1999 Gölcük Depremi ve son olarak 6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremlerle, yapı stoğunun sağlamlığı konusundaki hassasiyeti derinden hissetmiştir. Uzmanlar, yaklaşık 15 milyon yapının bulunduğu ülkede, özellikle büyükşehirlerde ve fay hatları üzerindeki bölgelerde, milyonlarca konutun depreme karşı dayanıklı olmadığını belirtmektedir. Bu durum, sadece can güvenliği açısından değil, aynı zamanda sağlıklı ve modern kent yaşamının sağlanması açısından da acil bir kentsel dönüşüm ihtiyacını ortaya koymaktadır. Ancak, bugüne dek yapılan çalışmalara rağmen, hedeflenen dönüşüm oranlarına ulaşılamadığı ve sürecin çeşitli faktörler nedeniyle yavaş ilerlediği gözlemlenmektedir. Özellikle mülkiyetin karmaşıklığı, finansman eksikliği, bürokratik engeller ve hak sahipleri arasındaki uzlaşma güçlükleri, bu yavaşlamanın ana sebepleri arasında gösterilmektedir. Mevcut yapı stokunun hızla dönüştürülmesi, şehirlerimizi hem doğal afetlere karşı dirençli hale getirecek hem de yaşam kalitesini artıracaktır.

Uzmanların Tespit Ettiği Temel Sorunlar

Kentsel dönüşüm sürecinin önündeki engeller, uzmanlar tarafından çeşitli başlıklarda ele alınmaktadır. En önemli sorunlardan biri, mülkiyetin karmaşıklığıdır. Özellikle eski yerleşim yerlerinde hisseli tapular, miras payları ve çoklu maliklik durumları, karar alma süreçlerini ciddi şekilde yavaşlatmaktadır. Ortak bir irade oluşturmak, mülkiyet sahipleri arasında uzlaşmayı sağlamak zaman alıcı ve çoğu zaman zorlu bir süreçtir.

İkinci temel sorun, finansman yetersizliğidir. Dönüşüm projelerinin yüksek maliyetleri, hak sahiplerinin ekonomik gücünü aşabilmektedir. Kira yardımları ve düşük faizli krediler gibi mevcut destekler, bazı durumlarda yetersiz kalmakta, bu da vatandaşların projeye dahil olma istekliliğini azaltmaktadır. İnşaat maliyetlerindeki artışlar ve konut fiyatlarındaki dalgalanmalar da finansal belirsizlikleri artırmaktadır.

Üçüncü olarak, bürokratik süreçlerin uzunluğu ve karmaşıklığı dile getirilmektedir. Ruhsatlandırma, onay, denetim gibi aşamalar farklı kurumların yetki alanına girmekte ve bu durum koordinasyon eksikliğine yol açmaktadır. İzinlerin alınmasındaki gecikmeler, projenin başlama ve bitiş sürelerini uzatmakta, bu da hem hak sahipleri hem de yükleniciler için ek maliyet ve zaman kaybı oluşturmaktadır.

Dördüncü bir sorun ise sosyal ve psikolojik boyut olarak öne çıkmaktadır. Hak sahipleri arasında yeni projeye, yeni yaşam alanlarına veya müteahhit firmaya karşı oluşan güvensizlik, uzlaşmazlıklara ve projenin durmasına neden olabilmektedir. Özellikle mevcut yerlerinden ayrılmak istemeyen veya yeni konutlarının büyüklüğü, konumu gibi konularda beklentileri karşılanmayan vatandaşların direnci, süreci olumsuz etkilemektedir. Uzmanlar, bu sorunların çözümünde şeffaf iletişim, güven inşası ve katılımcı süreçlerin önemine dikkat çekmektedir.

Süreci Hızlandıracak Çözüm Önerileri: Hukuki ve Finansal Yaklaşımlar

Uzmanlar, kentsel dönüşüm sürecini hızlandırmak amacıyla hem hukuki hem de finansal alanda bir dizi yenilik ve düzenleme yapılması gerektiğini belirtmektedir. Hukuki iyileştirmeler kapsamında, mevcut yasal düzenlemelerin sadeleştirilmesi ve uygulamada karşılaşılan belirsizliklerin giderilmesi büyük önem taşımaktadır. Özellikle hak sahipleri arasındaki uzlaşma oranlarını düşüren engellerin kaldırılması ve uzlaşmazlık durumlarında daha hızlı ve adil çözüm mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Dava süreçlerinin kısaltılması ve arabuluculuk sisteminin etkin kullanılması, projelerin yargısal süreçlerde takılmasını önleyebilir.

Finansal çözümler noktasında ise devlet desteklerinin artırılması ve çeşitlendirilmesi önerilmektedir. Düşük faizli veya faizsiz kredi imkanlarının yanı sıra, vergi muafiyetleri ve harç indirimleri gibi teşvikler, vatandaşların projeye katılımını teşvik edebilir. Ayrıca, kira yardımlarının piyasa koşullarına uygun seviyelere çıkarılması ve ödeme süreçlerinin hızlandırılması, hak sahiplerinin dönüşüm sürecindeki mağduriyetini azaltacaktır. kentsel dönüşüm rehberleri gibi bilgilendirici kaynakların yaygınlaştırılması, vatandaşların finansal hakları ve yükümlülükleri konusunda bilinçlenmesine yardımcı olabilir. Özel sektörün finansman sürecine daha fazla dahil edilmesini sağlayacak modellerin geliştirilmesi, örneğin Kentsel Dönüşüm Fonları oluşturulması veya gayrimenkul yatırım ortaklıklarının projelerde aktif rol alması, sürece ivme kazandırabilir. Kamu-özel sektör iş birliği modellerinin güçlendirilmesi, finansman yükünün dağıtılmasına katkı sağlayacaktır.

Bürokratik Engellerin Aşılması ve Sosyal Uzlaşının Sağlanması

Kentsel dönüşümde yaşanan bürokratik engellerin aşılması ve toplumsal uzlaşının sağlanması, sürecin hızlandırılmasında kilit rol oynamaktadır. Uzmanlar, bürokratik süreçlerin sadeleştirilmesi için "tek durak ofis" modelinin yaygınlaştırılmasını önermektedir. Bu modelle, tüm izin, ruhsat ve onay süreçleri tek bir merkezden yürütülecek, böylece vatandaşların farklı kurumlarda zaman kaybetmesinin önüne geçilecektir. Dijitalleşme ve kurumlar arası veri entegrasyonu, süreçleri daha şeffaf ve hızlı hale getirebilir.

Sosyal uzlaşının sağlanması ise çok boyutlu bir yaklaşım gerektirmektedir. Hak sahipleri arasındaki güven eksikliğini gidermek için projenin her aşamasında şeffaf bilgilendirme esastır. Projelerin detayları, maliyetler, yeni konutların özellikleri ve hak sahiplerinin sahip olacağı haklar konusunda açık ve anlaşılır bilgi sunulmalıdır. Uzlaşma görüşmelerinin profesyonel arabulucular eşliğinde yapılması, taraflar arasındaki anlaşmazlıkların çözümünü kolaylaştırabilir. Ayrıca, vatandaş katılımının sağlanması, yani projelerde hak sahiplerinin beklenti ve önerilerinin dinlenmesi, aidiyet duygusunu güçlendirecek ve projenin toplumsal kabulünü artıracaktır. Yerel yönetimlerin, sivil toplum kuruluşlarının ve üniversitelerin bu sürece aktif katılımı, sosyal diyalogu geliştirecek ve uzlaşma zeminini güçlendirecektir. Yerel yönetimlerin, bölgenin sosyo-ekonomik yapısına uygun, sosyal donatıları ve yeşil alanları içeren bütüncül planlamalar yapması, dönüşümün sadece binaları değil, yaşam kalitesini de artırmasını sağlayacaktır.

Uzmanlardan Holistik Bir Yaklaşım Vurgusu

Kentsel dönüşümün sadece yıkıp yeniden yapmak olmadığını, aynı zamanda şehirlerin sosyal, ekonomik ve kültürel dokusunu da dönüştürdüğünü belirten uzmanlar, sürecin holistik bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu yaklaşım, sadece mevcut sorunlara odaklanmakla kalmayıp, gelecek nesillere daha dirençli, yaşanabilir ve sürdürülebilir şehirler bırakma vizyonunu da içermelidir.

Holistik yaklaşım, uzun vadeli ve stratejik planlamaları gerektirir. Kentlerin master planları hazırlanırken, deprem riskinin yanı sıra iklim değişikliği etkileri, yeşil alanların korunması, akıllı şehir teknolojilerinin entegrasyonu gibi faktörler de göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca, yerel yönetimlerin, merkezi hükümetin, özel sektörün, üniversitelerin ve sivil toplum kuruluşlarının iş birliği içinde çalışması büyük önem taşımaktadır. Üniversitelerin teknik bilgi birikimi, sivil toplum kuruluşlarının ise toplumsal katılım ve farkındalık yaratma konusundaki tecrübeleri, sürece değerli katkılar sağlayabilir.

Toplumsal farkındalığın artırılması da bu bütüncül yaklaşımın önemli bir parçasıdır. Kentsel dönüşümün sadece bir "zorunluluk" değil, aynı zamanda "fırsat" olduğu bilincinin toplumun tüm kesimlerine yayılması gerekmektedir. Güvenli konutlarda yaşamanın bireylerin en temel hakkı olduğu ve dönüşümün bu hakkı güvence altına aldığı anlatılmalıdır. Uzmanlar, kentsel dönüşümde başarının anahtarının, hukuki ve finansal desteklerin yanı sıra güçlü iletişim, şeffaflık, toplumsal uzlaşı ve uzun vadeli sürdürülebilir bir vizyon olduğunu belirtmektedir.

Uzman görüşleri, kentsel dönüşüm sürecindeki tıkanıklıkların giderilmesi için kapsamlı ve çok yönlü bir yol haritası sunmaktadır. Hukuki ve finansal düzenlemelerle birlikte, bürokratik engellerin ortadan kaldırılması ve sosyal uzlaşının sağlanması, bu karmaşık sürecin başarıyla yönetilmesinin anahtarıdır. Şehirlerimizi depreme dirençli hale getirme ve yaşam kalitesini artırma hedefiyle, bu önerilerin hayata geçirilmesi büyük önem taşımaktadır. Kentsel dönüşüm sürecinizi başlatmak için kentsel dönüşüm başvuru formu'nu doldurabilirsiniz.