Kentsel Dönüşümün Çıkmaz Sokakları: 'Benim Evim, Benim Talebim' Anlayışı Projeleri Nasıl Etkiliyor?

Türkiye'nin deprem kuşağında yer alması ve çarpık kentleşmenin getirdiği sorunlar, kentsel dönüşümü şehirlerimizin en acil gündem maddelerinden biri haline getiriyor. Riskli yapı stokunun yenilenmesi, modern, dirençli ve yaşanabilir kentlerin inşa edilmesi hedefiyle başlatılan bu projeler, ne yazık ki sıklıkla beklenmedik engellerle karşılaşıyor. Bu engellerin başında ise hak sahiplerinin projenin sunduğu imkanlara dair *bireysel beklentileri* ve bu beklentilerin uzlaşma sürecini zora sokması geliyor.

Kentsel Dönüşümün Temel Hedefi ve Artan Beklentiler

Kentsel dönüşümün temel amacı, can ve mal güvenliğini tehdit eden riskli yapıları ortadan kaldırmak, altyapısı yetersiz, sosyal donatı alanlarından yoksun bölgeleri çağdaş şehir standartlarına ulaştırmaktır. Deprem gerçeğiyle yüzleşen Türkiye için bu, bir "beka" meselesi olarak da görülebilir. Ancak uygulamada, bu asil hedef, zaman zaman bireysel çıkar beklentilerinin gölgesinde kalabilmektedir. "110 metrekare evim vardı, yeni evimin de en az 110 metrekare olmasını isterim," ya da "İki çocuğum var, dönüşümden bize iki daire düşmeli" gibi söylemler, hak sahipleri arasında yaygınlaşan bir anlayışı yansıtıyor. Bu tür talepler, projenin genel fizibilitesini ve kamu yararı boyutunu göz ardı edebilmektedir.

Beklentilerin Kaynağı ve Projelere Yansımaları

Peki, bu yüksek ve bazen gerçek dışı beklentiler nereden kaynaklanıyor? Birincisi, kulaktan dolma bilgiler ve komşuluk ilişkileri içinde yayılan "fırsat" algısı önemli bir etken. Bazı bölgelerde yüksek kazanç elde eden örneklerin abartılı şekilde aktarılması, diğer hak sahiplerinde de benzer bir "kazanç" beklentisi yaratabiliyor. İkincisi, arsa değerinin ve potansiyelinin olduğundan daha yüksek varsayılması, hak sahiplerinin kendilerine önerilen değerleri veya yeni daire metrekarelerini yetersiz bulmalarına yol açıyor. Üçüncüsü, piyasa koşullarındaki dalgalanmalar ve inşaat maliyetlerindeki artışlar da hak sahiplerinin "zarar etmeme" güdüsüyle daha fazla talepkar olmalarına neden olabiliyor.

Bu beklentilerin projelere yansıması ise oldukça ciddi. Uzlaşma süreçlerinin uzaması, dava yollarına başvurulması, projelerin finansmanında zorluklar yaşanması ve hatta bazı projelerin tamamen durma noktasına gelmesi, bu beklentilerin doğrudan sonuçlarıdır. Her bir uzlaşmaz hak sahibi, tüm projenin ilerleyişini yavaşlatma potansiyeline sahiptir ve bu durum, şehirlerin dönüşümünü ciddi şekilde sekteye uğratmaktadır.

Uzlaşma Süreci ve Çıkmazlar: Kamu, Özel Sektör ve Vatandaş Üçgeni

Kentsel dönüşüm projelerinde uzlaşma oranı kritik bir öneme sahiptir. Yüzde 100 uzlaşma sağlamak neredeyse imkansız olsa da, yüksek bir uzlaşma oranı projenin hızlı ve sorunsuz ilerlemesini garanti eder. Ancak, bireysel taleplerin çatıştığı durumlarda, bu uzlaşma oranı düşmekte ve kamulaştırma, şuyulandırma gibi hukuki süreçler devreye girmektedir. Bu hukuki süreçler, hem devletin (bakanlıklar, belediyeler) hem de müteahhit firmaların üzerinde ek yük oluşturmakla kalmaz, aynı zamanda projenin tamamlanma süresini yıllarca uzatabilir. Vatandaşlar açısından da belirsizlik ve mağduriyet hissi yaratabilir. Adil değer tespiti ve şeffaf bilgilendirme, bu süreçteki en önemli adımlar olsa da, beklentilerin çok yüksek olduğu durumlarda bile uzlaşmayı sağlamak zorlaşmaktadır.

Kamu Yararı ve Bireysel Talep Dengesi: Ortak Akıl İçin Çağrı

Kentsel dönüşüm, sadece tekil bir binanın veya arsanın değil, tüm bir mahallenin, hatta şehrin geleceğini ilgilendiren bir kamu yararı projesidir. Bu projelerle sadece riskli binalar yenilenmez; aynı zamanda yeşil alanlar, sosyal donatı alanları, modern altyapı ve ulaşım imkanları da şehre kazandırılır. Bu bağlamda, bireysel taleplerin kolektif faydayı ve projenin genel fizibilitesini engellememesi büyük önem taşımaktadır. Bir projenin maliyetinin, bireysel beklentiler doğrultusunda kontrolsüzce artması, hem projenin finansal sürdürülebilirliğini tehlikeye atar hem de potansiyel olarak diğer projelere ayrılabilecek kamu kaynaklarını tüketir.

Uzmanlar ve sektör temsilcileri, kentsel dönüşümde 'benim evim, benim talebim' anlayışından, 'bizim mahallemiz, bizim şehrimiz' anlayışına geçişin elzem olduğunu vurgulamaktadır. Bu, hak sahiplerinin makul beklentilerinin karşılanmaması anlamına gelmez; aksine, projenin gerçekçi imkanları dahilinde, şeffaf ve adil bir paylaşım modelinin benimsenmesi anlamına gelir. Kamu ve özel sektörün, projelerin faydalarını ve kısıtlamalarını hak sahiplerine daha net ve anlaşılır bir dille aktarması, bu ortak aklı inşa etmek için kritik bir adımdır.

Sonuç olarak, Türkiye'nin hızla dönüşüme ihtiyacı olan şehirleri için kentsel dönüşümün başarısı, sadece teknik ve finansal yeterlilikle değil, aynı zamanda hak sahipleriyle kurulacak doğru iletişim ve ortak akıl zemininde bir uzlaşmayla mümkün olacaktır. Bireysel beklentilerin gerçekçi bir zemine oturtulması, kamu ve özel sektörün de daha şeffaf ve anlaşılır süreçler sunması, projelerin hızlanması için elzemdir. Aksi takdirde, dönüşümün yavaşlaması veya tamamen durma noktasına gelmesi riskiyle karşı karşıya kalmaya devam edeceğiz; bu da hem deprem riskini artıracak hem de modern kent hayalini öteleyecektir. Detaylı bilgi için kentsel dönüşüm rehberleri sayfasını inceleyebilirsiniz. Kentsel dönüşüm sürecinizi başlatmak için kentsel dönüşüm başvuru formu'nu doldurabilirsiniz.