Kentsel Dönüşümün Karanlık Yüzü: Asbest Riski ve Atık Yığını Tehlikesi

Türkiye'nin çarpık kentleşme sorunuyla mücadele etmek ve depreme dayanıklı yapılar inşa etmek amacıyla hız kesmeden devam eden kentsel dönüşüm projeleri, bir yandan şehirlerimizin çehresini değiştirirken, diğer yandan göz ardı edilen ciddi bir çevresel ve sağlık sorununu da beraberinde getiriyor: Milyonlarca tonluk inşaat ve yıkım atığı ile bu atıkların içinde gizlenen asbest riski. Özellikle İstanbul gibi büyük metropollerde yoğunlaşan bu yıkım faaliyetleri, sadece estetik bir yenilenme değil, aynı zamanda derinlemesine bir çevre yönetimi ve halk sağlığı denetimi ihtiyacını da ortaya koyuyor.

Görünmeyen Dağlar: İnşaat ve Yıkım Atıkları Sorunu

Kentsel dönüşüm, kaçınılmaz olarak eski yapıların yıkımını gerektiriyor. Bu yıkımlar sonucunda ortaya çıkan beton, tuğla, demir, ahşap gibi malzemelerden oluşan devasa atık yığınları, ne yazık ki çoğu zaman yeterli denetim ve geri dönüşüm süreçlerinden geçirilmeden bertaraf ediliyor. Uzmanlar, Türkiye genelinde kentsel dönüşümle birlikte yıllık 100 milyon tonu aşan inşaat ve yıkım atığı oluştuğunu belirtiyor. Bu rakamın önemli bir kısmı, ne yazık ki düzensiz depolama alanlarına veya doğal çevreye bırakılarak ciddi kirliliklere yol açıyor. Bu durum, sadece görsel bir kirlilik yaratmakla kalmıyor, aynı zamanda toprağın ve su kaynaklarının da kirlenmesine zemin hazırlıyor. Atıkların doğru yönetilememesi, doğal kaynakların israfına ve geri dönüşüm ekonomisinin gelişememesine de neden oluyor.

Asbest Tehdidi: Sessiz Katil Yıkımla Geri Dönüyor

Kentsel dönüşümün en sinsi ve tehlikeli yüzlerinden biri de, eski binaların yıkımı sırasında ortaya çıkan asbest riski. Özellikle 1980'li yıllardan önce inşa edilen birçok yapıda ısı ve ses yalıtımında, çatı malzemelerinde ve boru kaplamalarında yaygın olarak kullanılan asbest, kanserojen etkisi nedeniyle Türkiye'de 2010 yılında yasaklanmış bir madde. Ancak, eski binaların yıkımı sırasında gerekli önlemler alınmadığında, asbest lifleri havaya karışarak solunum yoluyla insan vücuduna girebiliyor ve akciğer kanseri, mezotelyoma gibi ölümcül hastalıklara yol açabiliyor. Uzmanlar, özellikle asbest envanteri çıkarılmadan ve özel eğitimli ekipler tarafından söküm yapılmadan gerçekleştirilen yıkımların, hem çalışanlar hem de çevre sakinleri için büyük bir sağlık riski oluşturduğunu vurguluyor. Denetimlerin yetersizliği, bu riskin boyutlarını daha da artırıyor.

Denetimdeki Açıklar ve Yaptırım Eksikliği

Kentsel dönüşüm projelerindeki atık yönetimi ve asbest sökümü süreçlerinde yaşanan en büyük sorunlardan biri, denetim mekanizmalarındaki yetersizlikler. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın konuyla ilgili yönetmelikleri bulunmasına rağmen, sahadaki uygulamalarda ciddi aksaklıklar yaşandığı belirtiliyor. Yıkım firmalarının asbest tespit raporu alma, özel eğitimli personel çalıştırma ve atıkları lisanslı bertaraf tesislerine gönderme zorunluluğu olmasına rağmen, bu kurallara uyulup uyulmadığı yeterince denetlenemiyor. Ayrıca, kurallara uymayan firmalara uygulanan cezaların caydırıcı olmaması da sorunu derinleştiriyor. Yerel yönetimlerin de bu süreçte aktif rol alması ve denetim kapasitelerini artırması gerektiği sıkça dile getiriliyor.

Geri Dönüşüm Potansiyeli ve Ekonomik Fırsatlar

Kentsel dönüşümden kaynaklanan inşaat ve yıkım atıkları, doğru yönetildiğinde ciddi bir ekonomik potansiyeli de beraberinde getiriyor. Bu atıkların ayrıştırılması, işlenmesi ve geri dönüştürülmesiyle elde edilecek agrega, dolgu malzemesi gibi ürünler, inşaat sektöründe yeniden kullanılarak doğal kaynakların korunmasına katkı sağlayabilir. Geri dönüşüm tesislerinin sayısının artırılması, bu alanda istihdam yaratılması ve döngüsel ekonomiye geçiş için önemli bir adım olacaktır. Ancak, mevcut durumda bu potansiyelin büyük ölçüde göz ardı edildiği ve atıkların çoğunun ekonomiye kazandırılamadığı görülüyor. Geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi ve teşvik mekanizmalarının oluşturulması, hem çevresel hem de ekonomik faydalar sağlayacaktır.

Kentsel dönüşüm, şüphesiz Türkiye için büyük bir ihtiyaç ve zorunluluk. Ancak, bu büyük dönüşümün çevresel ve sağlık boyutları göz ardı edilmemeli. Milyonlarca ton atığın yönetimi, asbest gibi tehlikeli maddelerin güvenli bir şekilde bertarafı ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi, projenin sürdürülebilirliği ve halk sağlığının korunması açısından hayati önem taşıyor. Aksi takdirde, modernleşen şehirlerimizin gölgesinde, görünmeyen bir çevre felaketi ve sağlık sorunları yumağıyla karşı karşıya kalabiliriz. Bu konuda ilgili bakanlıklar, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcileri arasında daha güçlü bir iş birliği ve farkındalık oluşturulması gerekmektedir. Kentsel dönüşüm sürecinizi başlatmak için kentsel dönüşüm başvuru formu’nu doldurabilirsiniz.