Mimar Eraydın’dan Kentsel Dönüşüm Uyarısı: “Artık Erteleme Şansı Kalmadı” - Yapı.com.tr

Türkiye'nin kentsel dönüşüm gündemi, son yıllarda yaşanan depremler ve mevcut yapı stoğunun yaşlılığıyla birlikte hayati bir önem kazanmıştır. Bu bağlamda, yapı sektörünün önde gelen isimlerinden ve uzmanlardan gelen uyarılar da giderek daha net bir dil benimsemektedir. Mimar Eraydın'ın "Artık Erteleme Şansı Kalmadı" şeklindeki net ifadesi, bu aciliyetin altını çizen ve ülkenin dört bir yanındaki şehirler için bir zorunluluk haline gelen kentsel dönüşümün sadece binaları yenilemekten öte, insan hayatını güvence altına almak ve şehirleri geleceğe hazırlamak anlamına geldiğini güçlü bir şekilde vurgulamıştır. Bu çağrı, Türkiye'nin kentsel geleceği için kritik bir dönemeçte olduğumuzu açıkça ortaya koymaktadır.

Türkiye'nin Deprem Gerçeği ve Kentsel Dönüşümün Kaçınılmazlığı

Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla dünyanın en aktif deprem kuşaklarından birinin üzerinde yer almaktadır. Bu gerçeklik, ülke nüfusunun büyük bir kısmının yaşadığı şehirlerdeki yapılaşmanın sağlamlığı ve güvenliği konusunda sürekli bir endişe kaynağı olmuştur. Özellikle 1999 Marmara Depremi'nden sonra kentsel dönüşüm kavramı gündeme gelse de, süreç istenilen hızda ilerleyememiştir. Mevcut yapı stoğunun önemli bir kısmı, eski yönetmeliklere göre inşa edilmiş, mühendislik hizmetlerinden yeterince faydalanmamış veya zamanla yıpranmış binalardan oluşmaktadır. Bu durum, olası bir büyük depremde can ve mal kaybının boyutlarını artırma potansiyeli taşımaktadır. Uzmanlar, bu yapıların bir an önce dönüştürülmesi gerektiğini, zira her geçen günün potansiyel riskleri daha da büyüttüğünü belirtmektedir. Kentlerin sadece yeni binalardan ibaret olmadığını, aynı zamanda altyapı, ulaşım ve yeşil alanlar gibi unsurların da depreme dayanıklı hale getirilmesinin elzem olduğunu vurgulamaktadırlar. Bu bütüncül yaklaşım, kentsel dönüşümün sadece bir inşaat faaliyeti olmaktan çıkıp, bir şehir planlama ve yaşam kalitesi projesi haline gelmesini sağlamaktadır.

Ertelemenin Bedeli: Kayıplar ve Fırsatlar

Kentsel dönüşümün ertelenmesinin bedeli, sadece ekonomik kayıplarla sınırlı kalmamakta, aynı zamanda telafisi mümkün olmayan can kayıplarına ve sosyal travmalara yol açma riski taşımaktadır. Geçmişte yaşanan depremler, bu acı gerçeği defalarca gözler önüne sermiştir. Bir doğal afetin ardından ortaya çıkan yıkım, milyarlarca dolarlık ekonomik hasarın yanı sıra, şehirlerin yeniden inşası için uzun yıllar süren çabaları gerektirmektedir. Altyapı sistemlerinin çökmesi, iş gücü kaybı ve üretimin durması gibi faktörler, ülke ekonomisi üzerinde ciddi baskılar oluşturmaktadır. Oysa, proaktif bir yaklaşımla gerçekleştirilecek kentsel dönüşüm, bu riskleri minimize etmenin yanı sıra, şehirler için önemli fırsatlar da sunmaktadır. Güvenli ve modern yapıların inşası, enerji verimliliğini artırmakta, şehir estetiğini iyileştirmekte ve yaşam kalitesini yükseltmektedir. Ayrıca, dönüşüm projeleri, inşaat sektöründe istihdam yaratarak ekonomik büyümeye katkıda bulunmakta ve şehirlerin daha cazip yaşam merkezleri haline gelmesini sağlamaktadır. Erteleme lüksünün kalmaması, aslında bu fırsatları kaçırmama ve potansiyel kayıpları önleme çağrısıdır.

Dönüşüm Sürecindeki Temel Engeller ve Çözüm Yolları

Kentsel dönüşüm sürecinin önündeki en büyük engellerden biri, mülk sahipleri arasında uzlaşma sağlanmasındaki zorluklardır. Farklı beklentiler, değerleme farklılıkları ve yeniden yerleşim kaygıları, projelerin başlamasını veya ilerlemesini sekteye uğratabilmektedir. Finansman modelleri de bir diğer önemli engeldir; özellikle düşük gelirli vatandaşlar için dönüşüm maliyetleri ağır bir yük oluşturabilmektedir. Bürokratik süreçlerin karmaşıklığı ve uzunluğu, proje geliştiricileri için caydırıcı bir faktör olabilmektedir. Bu engellerin aşılması için kapsamlı ve katılımcı bir yaklaşım benimsenmesi gerekmektedir. Çözüm yolları arasında, devlet destekli finansman modellerinin çeşitlendirilmesi, düşük faizli krediler ve kira yardımları gibi teşviklerin etkinleştirilmesi yer almaktadır. Ayrıca, yasal ve idari süreçlerin sadeleştirilmesi, tek elden yürütülen bir koordinasyon mekanizmasının kurulması, dönüşüm hızını artıracaktır. Halkın bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi, projelerin şeffaf bir şekilde yürütülmesi ve mülk sahiplerinin karar alma süreçlerine dahil edilmesi, uzlaşma oranlarını yükseltecektir. Uzmanlar, yerel yönetimlerin aktif rol alarak, bölgeye özgü dinamikleri gözeten, sosyal ve kültürel dokuyu koruyan planlar geliştirmesinin önemini vurgulamaktadır.

Paydaşların Ortak Sorumluluğu: Merkezi ve Yerel Yönetimlerden Vatandaşa

Kentsel dönüşüm, tek bir kurumun veya aktörün başarıyla yürütebileceği bir süreç değildir; çok paydaşlı bir iş birliği gerektirmektedir. Merkezi hükümet, yasal çerçeveyi oluşturma, finansal destek sağlama ve genel politikaları belirleme konusunda kilit bir role sahiptir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı gibi kurumlar, dönüşüm stratejilerini belirleyerek ülke genelinde bir standart oluşturmaktadır. Yerel yönetimler ise, şehirlerin özgün ihtiyaçlarına göre planlama yapma, uygulama süreçlerini yönetme ve vatandaşlarla doğrudan iletişim kurma sorumluluğunu taşımaktadır. Belediyeler, imar planları ve ruhsatlandırma süreçleriyle dönüşümün en önemli uygulayıcıları konumundadır. Özel sektör, müteahhitler ve finans kuruluşları aracılığıyla dönüşüm projelerinin hayata geçirilmesinde önemli bir dinamik sağlamaktadır. Mimarlar, mühendisler ve şehir plancıları gibi teknik uzmanlar, projelerin bilimsellik ve estetikle buluşmasını güvence altına almaktadır. Son olarak, ve belki de en önemlisi, vatandaşların dönüşüme olan inancı ve katılımı kritik öneme sahiptir. Mülk sahiplerinin bilinçli tercihleri, komşuluk ilişkileri içinde uzlaşmacı yaklaşımları, sürecin hızlanmasında belirleyici olacaktır. Tüm bu paydaşların eşgüdüm içinde çalışması, kentsel dönüşümün sadece bir zorunluluk değil, aynı zamanda ortak bir gelecek projesi olarak algılanmasını sağlayacaktır.

Dirençli Kentler Vizyonu: Sadece Bina Değil, Yaşam Alanı İnşası

Kentsel dönüşümün geleceğe yönelik vizyonu, sadece riskli binaların yıkılıp yerine yenilerinin yapılmasıyla sınırlı kalmamalıdır. Asıl hedef, depreme dayanıklı yapıların yanı sıra, sosyal donatıları güçlü, yeşil alanları bol, ulaşım altyapısı gelişmiş ve çevresel sürdürülebilirlik ilkelerine uygun dirençli kentler inşa etmektir. Bu vizyon, şehirlerin sadece fiziksel değil, aynı zamanda sosyal, kültürel ve ekonomik açılardan da güçlendirilmesini içermektedir. Dönüşüm projeleri, aynı zamanda kentsel estetiği iyileştirme, tarihi ve kültürel mirasın korunması, enerji verimliliği yüksek binaların teşvik edilmesi ve akıllı şehir teknolojilerinin entegrasyonu için bir fırsat sunmaktadır. Örneğin, yeni inşa edilen bölgelerde daha geniş kaldırımlar, bisiklet yolları, çocuk oyun alanları ve toplum merkezleri gibi unsurların planlanması, yaşam kalitesini doğrudan etkileyecektir. Kentsel dönüşüm, aynı zamanda iklim değişikliğinin etkilerine karşı daha dirençli şehirler oluşturmak için de bir araç olabilir; yeşil çatılar, yağmur suyu hasadı ve atık yönetimi gibi uygulamalarla çevresel sürdürülebilirlik hedeflenebilir. Bu bütüncül yaklaşım, şehirleri sadece bugünün değil, gelecek nesillerin de ihtiyaçlarına cevap verebilecek, yaşanabilir ve güvenli yaşam alanları haline getirecektir.

Mimar Eraydın'ın uyarısı, Türkiye'nin kentsel dönüşüm konusunda içinde bulunduğu kritik durumu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Artık erteleme şansımızın kalmadığı bu süreçte, tüm paydaşların sorumluluk bilinciyle hareket etmesi, bilimin ve aklın rehberliğinde hızlı ve kararlı adımlar atması gerekmektedir. Güvenli, yaşanabilir ve dirençli şehirler inşa etmek, sadece mevcut riskleri ortadan kaldırmakla kalmayacak, aynı zamanda gelecek nesillere daha iyi bir yaşam mirası bırakmamızı sağlayacaktır. Bu büyük dönüşüm, toplumsal bir uzlaşma ve ortak iradeyle mümkündür. Geleceğin şehirlerini inşa etmek için gereken azim ve kararlılık, bugün atılacak adımlarla şekillenecektir.

Daha fazla bilgi için kentsel dönüşüm rehberleri sayfasını ziyaret edebilirsiniz. Kentsel dönüşüm sürecinizi başlatmak için kentsel dönüşüm başvuru formu'nu doldurabilirsiniz.