Yarısı Bizden Kampanyasına Çağrı: Süreç Nasıl İşliyor?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, ülke genelinde yürütülen kentsel dönüşüm çalışmaları kapsamında uygulanan Yarısı Bizden kampanyasına ilişkin yeni bir çağrıda bulundu. Bakan Kurum, riskli veya yıpranmış yapılarda oturan vatandaşların sürece dahil olmasının önemine işaret ederek, kampanyanın sunduğu imkanlardan yararlanılması çağrısını yineledi.

Kampanya, deprem riski taşıyan yapı stokunun yenilenmesi hızını artırmak amacıyla oluşturulan finansman modellerinin başında geliyor. Model, dönüşüm maliyetinin bir bölümünün kamu tarafından karşılanması esasına dayanıyor ve özellikle maliyet nedeniyle karar aşamasında tereddüt yaşayan malikleri hedefliyor.

Kampanyanın Temel Mantığı

Yarısı Bizden modelinin çıkış noktası, dönüşümün önündeki en büyük engelin teknik değil finansal olmasıdır. Riskli yapı tespiti yapılmış bir binada maliklerin çoğu, yıkım ve yeniden inşa sürecinin getireceği mali yükü tek başına üstlenmekte zorlanabiliyor. Kampanya, bu yükün bir bölümünü kamu desteğiyle karşılayarak karar sürecini hızlandırmayı amaçlıyor.

Destek, hibe ve uygun koşullu kredi bileşenlerinin birlikte kullanılabildiği bir yapı olarak kurgulanmış durumda. Uygulamada desteğin türü ve tutarı; yapının bulunduğu ile, risk durumuna ve başvurunun yapıldığı döneme göre değişkenlik gösterebiliyor. Bu nedenle maliklerin başvuru öncesinde güncel koşulları ilgili kurumlardan teyit etmesi önem taşıyor.

Modelin bir diğer amacı, dönüşümün münferit bina ölçeğinden çıkarılarak yaygınlaştırılmasıdır. Tek tek binaların yenilenmesi yerine ada ve mahalle ölçeğinde ilerleyen uygulamalar; altyapı, otopark ve yeşil alan gibi kamusal ihtiyaçların da birlikte planlanmasına imkan tanıyor. Bu yaklaşım, yenilenen yapı stokunun uzun vadede yaşam kalitesine katkı sağlaması açısından önemli görülüyor.

Kimler Yararlanabiliyor?

Kampanyadan yararlanabilmek için temel şart, yapının 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilebilir olmasıdır. Riskli yapı tespiti bulunan binalar ile rezerv yapı alanı ve riskli alan ilan edilmiş bölgelerdeki taşınmazlar bu kapsamda değerlendiriliyor.

Başvurular kural olarak malikler tarafından yapılıyor. Kat malikleri kurulunun aldığı karar, sürecin yönünü belirleyen en kritik aşama olarak öne çıkıyor. Kiracı ve sınırlı ayni hak sahipleri ise taşınma ve geçiş dönemine ilişkin hakları bakımından sürecin tarafı olabiliyor.

• Riskli yapı tespit raporu bulunan binalarda oturan malikler
• Riskli alan veya rezerv yapı alanı ilan edilmiş bölgelerdeki taşınmaz sahipleri
• Kendi isteğiyle yıkım kararı alarak yenileme yapmak isteyen kat malikleri

Riskli Yapı Tespiti Nasıl Yapılıyor?

Sürecin ilk adımı, Bakanlıkça lisanslandırılmış kuruluşlara başvurularak riskli yapı tespiti yaptırılmasıdır. Tespit için tek bir malikin başvurusu yeterli kabul ediliyor; bu aşamada diğer maliklerin onayı aranmıyor. İncelemede binanın taşıyıcı sistemi, beton kalitesi ve donatı durumu gibi yapısal parametreler değerlendiriliyor.

Tespit sonucunda yapı riskli bulunursa rapor ilgili idareye bildiriliyor ve tapu kaydına şerh düşülüyor. Maliklere, kararın tebliğinden itibaren mevzuatta öngörülen süre içinde itiraz hakkı tanınıyor. İtiraz süresi sona erdiğinde veya itiraz reddedildiğinde yıkım süreci başlıyor.

Tespit masrafları başvuruyu yapan malik tarafından karşılanıyor; ancak mevzuatta belirlenen koşullarda bu bedelin bir bölümü sonradan mahsup edilebiliyor. Lisanslı kuruluş seçiminde Bakanlığın yayımladığı güncel listenin esas alınması, raporun geçerliliği açısından önem taşıyor. Rapora itiraz edilmesi halinde dosya, üniversitelerden görevlendirilen öğretim üyelerinin yer aldığı teknik heyet tarafından yeniden değerlendiriliyor.

Uzlaşma ve Karar Aşaması

Riskli yapı tespitinin kesinleşmesinin ardından maliklerin yıkım sonrası yapılacak uygulamaya ilişkin karar alması gerekiyor. Kanun, bu aşamada nitelikli çoğunluk esasını benimsiyor. Alınan karara katılmayan maliklerin hisseleri bakımından ise mevzuatta ayrı bir usul öngörülüyor.

Bu aşamada müteahhit seçimi, arsa payı oranları, teslim süresi ve teminat gibi başlıkların sözleşmede açık biçimde düzenlenmesi öneriliyor. Uygulamada yaşanan uyuşmazlıkların önemli bölümünün, sözleşme metinlerindeki belirsizliklerden kaynaklandığı değerlendiriliyor.

Başvuru Öncesi Hazırlık ve Belgeler

Başvuru sürecinde istenen belgeler uygulamannın türüne göre değişmekle birlikte; tapu senedi, kimlik belgesi, riskli yapı tespit raporu ve kat malikleri kurulu kararı temel evraklar arasında yer alıyor. Belgelerin eksiksiz hazırlanması, değerlendirme süresinin kısalmasında belirleyici oluyor.

Maliklerin başvuru öncesinde binadaki hisse dağılımını ve varsa ipotek, haciz gibi takyidatları kontrol etmesi öneriliyor. Tapu kaydındaki şerhler, kredi kullanımı aşamasında ek işlem gerektirebiliyor. Ayrıca ortak karar alınabilmesi için maliklerin iletişim bilgilerinin güncel tutulması, sürecin aksamadan ilerlemesine katkı sağlıyor.

Kira Yardımı ve Geçiş Dönemi

Dönüşüm kapsamında konutunu boşaltan hak sahipleri, mevzuatta belirlenen koşulları sağlamaları halinde kira yardımından yararlanabiliyor. Yardımın süresi ve tutarı her yıl güncellenen esaslara göre belirleniyor. Kira yardımı ile faizsiz veya düşük faizli kredi desteğinin birlikte kullanımı bazı durumlarda sınırlandırılabiliyor.

Geçiş döneminde maliklerin taşınma planlamasını yıkım takvimiyle uyumlu yürütmesi, abonelik iptalleri ve adres değişikliği işlemlerini zamanında tamamlaması önem taşıyor. Süreç boyunca belediye ve Kentsel Dönüşüm Başkanlığı birimleriyle iletişimin sürdürülmesi, başvuruların eksiksiz ilerlemesi açısından belirleyici oluyor.

Yarısı Bizden kampanyası, dönüşüm kararını finansal olarak kolaylaştıran bir araç olarak konumlanıyor; ancak sürecin sağlıklı ilerlemesi maliklerin ortak karar alma kapasitesine bağlı kalıyor. Başvuru koşulları, destek tutarları ve takvim dönemsel olarak güncellendiğinden karar öncesinde resmi kaynaklardan teyit alınması tavsiye ediliyor. Sürecin adımlarını ayrıntılı incelemek isteyenler kentsel dönüşüm rehberleri sayfasından yararlanabilir. Kentsel dönüşüm sürecinizi başlatmak için kentsel dönüşüm başvuru formu'nu doldurabilirsiniz.